Menu
reklama

Maria MaterlaSmolilo zabinska 750 Jacek Kielski 750Mariusz Kowalski 750

 

reklama

Dzień pamięci - tym którzy dla nas walczyli

dzienpamieci20170112 31Inicjatorem obchodów Dnia Pamięci w Jaworznie był Pan Stanisław Nowakowski, ówczesny Prezes Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej koło w Jaworznie. Po jego śmierci, która przyniosła wielki żal, Jego myśl kontynuuje Pan Rafał Soból - obecny Prezes Stowarzyszenia Pamięci Armii Krajowej O/Jaworzno. W Dniu Pamięci, 1 grudnia odbyła się uroczystość wspomnieniowa, a referat wygłoszony przez Pana Rafała Sobóla niech będzie relacją z wydarzenia.
1 grudnia - Dzień Pamięci. Pamięci o wydarzeniach sprzed 74 lat. To właśnie wtedy, w czasie II wojny światowej, na terenie naszego miasta, niemiecki okupant zamordował 10 żołnierzy polskiego podziemia. A kolejnym 80 zostało aresztowanych i wywiezionych do więzień w Mysłowicach, Sosnowcu i Oświęcimia. Większość z nich tam zginęła. Spośród tych dziesięciu najmłodszy miał 17 lat. Dziś, spacerując ulicami Jaworzna możemy napotkać tablice wmurowane w ściany budynków, a na nich nazwiska: Bulga, Faltus, Głowacz, Janikowski, Krawczyk, Rożnowski, Purchałka, Tosza - żołnierze AK - 1 grudnia 1943r. zamordowani przed własnymi domami.


snowakowski004 CustomNie były to jedyne ofiary niemieckiej okupacji w Jaworznie. Już w pierwszych tygodniach września 1939r. Niemcy rozstrzelali 60 jaworznickich Żydów, 167 Jaworznian zostało zamordowanych pod koniec września. Chodziło o zastraszenie, o terror. Zaczęły się wysiedlenia. Bez uprzedzenia, często nocą, wysiedlano całe rodziny pozwalając im zabrać tylko 15 kilogramów dobytku. W latach okupacji 1939-45 Niemcy wysiedlili z 20-tysięcznego wówczas Jaworzna około 4-tysięcy mieszkańców. W tym 2800 jaworznickich Żydów zamordowanych następnie w oświęcimskim obozie. To plus praca ponad siły przy głodowych racjach żywnościowych miało prowadzić do eksterminacji narodu polskiego. Odpowiedzą na działania okupanta było tworzenie ruchu oporu. Jeszcze nie umilkły działa kampanii wrześniowej, a już powstaje Służba Zwycięstwu Polski przekształcona następnie w Związek Walki Zbrojnej, który 14 lutego 1942r. daje początek Armii Krajowej. Nie inaczej było w Jaworznie, w którym działalność konspiracyjną prowadziły:
1.   Tajna Organizacja Wojskowa - istniejąca zaledwie kilka miesięcy - do początku 1940r.,
2.   Polskie Siły Zbrojne w tym: Komenda Obrońców Polski, Żydowski Ruch Oporu,
3.   Organizacja Biały Orzeł
4.   Organizacja Orła Białego
5.   Organizacj a Polski Niepodległej,
6.   Organizacja „Jastrząb",
7.   Organizacja pod kryptonimem „eR",
8.   Organizacja PPS - WRN „Gwardia Ludowa",
9.   Organizacja partyzancka AK-GL „Leśników"
10. XX Batalion Szturmowy AK powstały w wyniku scalenia Organizacji Polski Niepodległej z innymi organizacjami konspiracyjnymi.
Organizacje te, działające m.in. w jaworznickim przemyśle zadawały okupantowi dotkliwe straty. Żołnierze PPP-AK przeprowadzali sabotaże, w tym na transporty kolejowe, linie wysokiego napięcia, urządzenia produkcyjne.
Walka ta została okupiona licznymi ofiarami wśród mieszkańców miasta. Okupanta, aby zapewnić sobie utrzymanie spokoju, sięgnął po terror - zastosował masowe egzekucje.
1.   W kwietniu 1940r. Niemcy za działalność konspiracyjną, aresztowali i osadzili w więzieniach i obozach wielu pracowników kopali Sobieski - członków organizacji Orzeł Biały,
2.   21 maja 1940r. - przeprowadzono Sonder Aktion E Jaworzno - 33 czołowych przedstawicieli inteligencji jaworznickiej wywieziono do obozu Dachau,
3.   w czerwcu 1940r. w odpowiedzi na zabicie komendanta niemieckiej policji, rozstrzelano 20 mieszkańców Ciężkowic,
4.   w maju 194Ir. za dokonanie sabotażu na kolei publicznie stracono przez powieszenie 22 kolejarzy w Szczakowej, 6 kolejnych powieszono w kwietniu 1944r.,
5.   w lipcu 1943r. Niemcy przeprowadzili obławę w Jeziorkach na partyzantów AK-GL, z tym związane były również aresztowania rodzin leśniczych Preglera i Abstorkich,
6.   w sierpniu 1944r. rozstrzelano zatrzymanych przez Gestapo 9 żołnierzy AK.
Spotkania takie jak to dzisiejsze mają na celu uświadomienia Wam, droga młodzieży, iż historia, którą na co dzień poznajecie w szkole - to nasza dzieje. Nasze - naszych rodzin, przyjaciół, znajomych - naszego narodu. Narodu, który w czasach okupacji niemieckiej i sowieckiej poniósł tak wielką ofiarę - 6 min istnień ludzkich. Nie ma w Polsce rodziny, która w ten czy inny sposób nie ucierpiałaby w wyniku II wojny światowej.
Spotkania te to również okazja do rozmowy z uczestnikami tamtych wydarzeń, rozmowy i podziękowań. Jesteście ostatnim pokoleniem, które ma taką możliwość.
Biologia w tym względzie jest nieubłagana. W tym roku, w wieku 94 lat, odszedł Pan kapitan Stanisław Nowakowski ps. Klon - żołnierz Armii Krajowej, długoletni Prezes jaworznickiego koła Światowego Związku Żołnierzy AK. To właśnie Światowy Związek 25 lat temu zainicjował obchody Dnia Pamięci.
Gdy wybuchła wojna pan Stanisław miał 16 lat. Niedługo po tym wstąpił, wraz z kolegami, do AK. Był żołnierzem XX batalionu szturmowego. W czasie okupacji pracował w zakładach chemicznych Azot. Po wojnie zawodowo związany z KWK „Jaworzno". Był szachistą i malarzem -w swym dorobku miał ok. 200 obrazów. Społecznik. Zaangażowany w wiele inicjatyw, których zadaniem było kultywowaniu etosu Armii Krajowej, a szerzej patriotyzmu. M.in. z inicjatywy ŚZŻAK w 2008r. odsłonięto w Jaworznie Pomnik Niepodległości, dokonano odnowienia tablic i pomników żołnierzy AK. Pan kapitan Stanisław Nowakowski jest autorem opracowania Miejsca pamięci i pomniki miasta Jaworzna. I wreszcie inicjatorem powstania Stowarzyszenia Pamięci Armii Krajowej oddział w Jaworznie.
Horacy, non omnis moriar, Exegi monumentum aere perennius

Powrót na górę

Instytucje miejskie

Kultura

Polskie portale

INSTYTUCJE

Miasta różne

Follow Us