Menu
...
reklama

Dzień Pamięci - jaworznickie święto patriotyzmu

dzienpamieci30112018 26W dniu 1 grudnia 1943 roku przeprowadzono pacyfikację mieszkańców miasta. Spośród około 90 osób aresztowanych, dziesięciu żołnierzy AK rozstrzelano przed domami. Resztę wywieziono do więzień na śledztwa, po czym do obozów zagłady. Niewielu powróciło.

dzienpamieci30112018 8Dzień pamięci, to dzień w którym czcimy właśnie tych mieszkańców Jaworzna, ale i innych, którzy w czasie okupacji przeciwstawiali się najeźdźcy. Niektórzy zginęli tu, rozstrzelani, niektórzy zostali zamęczeni w obozach zagłady, po inych ślad zaginął, a tylko nieliczni przetrwali i dziś dają świadectwo heroizmu ich wszystkich.

Wśród nich był Pan Stanisław Nowakowski, wtedy żołnierz Armii Krajowej, a później Przewodniczący jaworznickiego Koła Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

Z Jego inicjatywy dzień pierwszy grudnia został na stałe wpisany w kalendarz rocznic uroczyście obchodzonych w Jaworznie.

W roku 2018 w przeddzień 1 grudnia w Teatrze Sztuk, niestety juz bez Pana Stanisława Nowakowskiego, który odszedł od nas 27 stycznia 2017 roku, obecny prezes jaworznickiego Oddziału Stowarzyszenia Pamięci Armii Krajowej, Pan Rafał Soból organizuje kolejny dzień pamięci, jako kontynuację dzieła Pana Stanisława.

dzienpamieci30112018 24To wspaniałe, godne uczczenie wielkiej postaci jaworznickiej historii, patriotyzmu i myśli o ocaleniu wspomnień po tych, którzy dla na zginęli, dla nas poświęcili całe życie.

Uroczystość rozpoczęła się jak co roku o godzinie 12 w południe przekazaniem kwiatów i zniczy harcerzom, którzy oddali hołd poległym pod pomnikiem Niepodległości, po czym zostały wręczone nagrody w Miejskim Konkursie Historycznym "Witam Cię Polsko".

Młodzież z I Liceum Ogólnokształcącego w jaworznie przygotowała program artystyczny złożony z piosenek o wolności i niepodległości oraz o walce o owe przymioty dzisiejszej wolnej Polski.

A my przypominamy referat wygłoszony w 2010 roku przez Pana Stanisława Nowakowskiego na obchodach "Dnia Pamięci" w tamtym roku. Ku Pamięci Jego, ku Jego testamentowi i pamięci wszystkich, którym zawdzięczamy naszą Wolność.

 Zdjęcia z 30 listopada 2018 - po przeczytaniu referatu...

snowakowski2010Dzień Pamięci
Jaworzno, dn. 01.12.2010r.

Czymże był ten dzień dla jaworznian, że obchodzimy go w naszym mieście od 1992r. ze szczególną pamięcią? Przypomina on nam lata okupacji niemieckiej 1939-1945, a w tym najtragiczniejszy dzień w historii miasta - pacyfikacji mieszkańców przeprowadzoną przez okupanta niemieckiego w nocy z 30 listopada na 1 grudnia 1943r.
Szanowne Panie, Szanowni Panowie, droga Młodzieży.
Napaść Niemiec hitlerowskich na Polskę w dniu 1 września 1939r., dała początek II Wojnie Światowej. Była kolejnym krokiem w realizacji planu hitlerowskiego podboju państw Europy.
Po „Auschlussie" Austrii, zagarnięciu Czechosłowacji zawładnięciu litewskiego, autonomicznego okręgu Kłajpedy, wojska niemieckie bez wypowiedzenia wojny, podstępnie zaatakowały Polskę. Na zdjęciu Pan Stanisław Nowakowski - zdjęcie z 2009 roku.

Z lądu, morza i powietrza, wszystkimi siłami z jednoczesnym uderzeniem w czterech kierunkach: północnym, północno-wschodnim, zachodnim i południowo-zachodnim. Niemiecki plan podboju zakładał przeprowadzić wojnę błyskawiczną i totalną w ciągu dwóch tygodni, ze zniszczeniem polskich sił zbrojnych i zawładnięciem całego kraju.
Przy miażdżącej przewadze liczebnej, technicznej i strategicznej, Wojsko Polskie wspierane przez ludność cywilną, stawiały twardy opór. Nie zdołało się jednak obronić. Po ciężkich walkach trwających od 1 września do 5 października, Niemcy stracili 45 tysięcy żołnieży, poległych, zaginionych i rannych, 993 czołgi i samochody pancerne, ponad 11 tysięcy pojazdów mechanicznych, około 370 dział i 697 samolotów. Polska straciła niepodległość, 66 tysięcy poległych, 133tysiące rannych i 420 tysięcy żołnieży wziętych do niewoli. Do klęski Polaków przyczynili się także Sowieci, którzy w zmowie z Niemcami, zaatakowali Polskę 17 września 1939r. od wschodu.
900

Po klęsce wrześniowej pojedyncze oddziały Wojska Polskiego, ukrywające się w lasach w Borach Tucholskich, Puszczy Białowieskiej, Niepołomickiej, w Górach Świętokrzyskich itd., stopniowo traciły siłę bojową, zaś żołnierze ulegali rozsypce. Część żołnierzy przedostała się na Zachód do Armii Polskiej. Część zaś pozostała w zniewolonym kraju, by tu ponownie podejmować walkę w konspiracji.
snowakowski2007Naczelne dowództwo Wojska Polskiego, pragnąc zachować ciągłość władzy, w ostatnim dniu obrony Warszawy 27 września 1939r. powołało do życia konspiracyjną organizację wojskową pod nazwą „Służba Zwycięstwu Polski" (SZP). Organizacja ta stanowiąca pomost między Wojskiem Polskim II Rzeczpospolitej Polskiej a Siłami Zbrojnymi Polskiego Państwa Podziemnego (PPP) przekształciła się na przełomie 1939 - 1940r. w Związek Walki Zbrojnej (ZWZ), zaś 14 lutego 1942r. w Armię Krajową (AK). Ich zdaniem utrzymanie legalnych władz: Rząd, Naczelnego Wodza oraz ich krajowe przedstawicielstwa. Armia Krajowa, tak jak jej poprzedniczki była organizacją kadrową. Z upływem czasu, stała się organizacją masową, która w swoim szczytowym okresie dysponowała około 350-cio tysięczną armią ludzi.

Na zdjęciu Pan Stanisław Nowakowski - zdjęcie z 2007 roku.

Te niezwykle trudne dla Narodu Polskiego czasy, nie ominęły mieszkańców miasta Jaworzna. Już od 4 września 1939r. pod okupacją niemiecką doznawali przemocy i terroru. Niemcy w drastyczny sposób dawali znać Polakom, czego mają się spodziewać w najbliższejprzyszłości. Hitlerowska polityka wobec społeczeństwa miasta była realizowana tak jak na terenach włączonych do III Rzeszy.Jak wszędzie tak i w Jaworznie, Niemcy odnosili się do Polaków jak i Żydów z pogardą. Na porządku dziennym Polakom ubliżano, wyzywano ich. Byli prowokowani i bez powodu bici
po twarzy, głowie, byli kopani. Niemcy też bez skrupułów rozstrzeliwali Polakó. Jak np. 8 września 1939r. Wermacht przeprowadził egzekucję 37 Żydów. 14 września 23 Żydów, 16 września Polaka i Żyda. Żaś pod koniec września podczas zbiorowej egzekucji zginęło 167 mieszkańców miasta i pobliskich miejscowości. W dniu 2 października 1939r. władze okupacyjne wydały też rozporządzenie o likwidacji wszystkich polskich organizacji politycznych, społecznych i kulturowych. Zamknęli biblioteki i świetlice. Z różnym nasileniem przeprowadzali nadal akcje wysiedleń Polaków. Wpierwszej kolejności skutkami polityki planowanego wyniszczania dotknął społeczność żydowską: kierownicze warstwy ludności, inteligencję, działaczy społecznych. Niemcyod pierwszych dni okupacji według wcześniej przygotowanych list aresztowali i wywozili zastraszonych Polaków do obozów pracy. Bez uprzedzenia i nocą eksmitowali całe rodziny. Nie pozwalano im zabierać nawet 15 kg mienia. W latach okupacji 1939 - 1945 niemieccy okupanci wysiedlili z około 20 tysięcznego wówczas miasta około 4000 Polaków w tym 2800 narodowości żydowskiej.

snowakowski2010aTragiczna sytuacja nie sparaliżowała jednak społeczeństwa miasta Jaworzna. Naturalnym odruchem samoobrony Jaworznian był bunt, powstanie oporu wśród jednostek, później łączących się w większe grupy wśród najbliższych, by w końcu w organizowanych przez rezerwistów Wojska Polskiego, czy też wrażliwych na ten stan cywilów patriotów, w ogrupowaniach konspiracyjnych.
Potwierdzenie tego stanu są powołane następujące organizacje konspiracyjne:
- Tajna Organizacja Wojskowa (TOW) działająca zaledwie pięć miesięcy, od listopada 1939r. do marca 1940r.
- Polskie Siły Zbrojne (PSZ) działające równocześnie w opolskim, katowickim oraz
w przyłączonych do Rzeszy powiatach województwa krakowskiego. W Polskich Siłach Zbrojnych współdziałały ze sobą przynależne ugrupowania konspiracyjne: Komenda Obrońców Polski (KOP) i Żydowski Ruch Oporu (ŻRO) podlegające organizacyjnie Okręgowi Śląskiemu.

Na zdjęciu Pan Stanisław Nowakowski - zdjęcie z 2010 roku.


- Organizacja Orła Białego (OOB) zorganizowana z inicjatywy sztygara wśród pracowników Kopalni Węgla Kamiennego „Sobieski" w Jaworznie - Borach, podlegającej OOB w Trzebini i OOB w Krakowie. Działała krótko. Została zdekonspirowana 20 kwietnia 1940r.
- Organizacja Orła Białego (OOB) zorganizowana w listopadzie 1939r. przez Rudolfa Ksienickiego, maszynistę kolejowego w Jaworznie- Szczakowa. Tej placówce podlegały:
- Sekcja Sabotażu Kolejowego pod dowództwem Władysława Soińskiego
- Sekcja pod dowództwem Henryka Ryta w Jaworznie
- Pluton Józefa Chechelskiego w Ciężkowicach
- Pluton Mariana Sułkowskiego w Maczkach
- Pluton AntoniegoWiśniowskiego w Szczakowej
- Podgrupa Stanisława Datonia w Chrzanowie
- Komórka Stanisława Mazgały i Karola Babińczuka w Sierszy.
Ta placówka jako jedyna w naszym mieście przetrwała bez większych strat osobowych, do końca okupacji.
- Organizacja Polski Niepodległościowej (OPN) zorganizowana naprzełomie grudnia 1939r. i stycznia 1940r. przez rezerwistów Wojska Polskiego: Ludwika Graczka - łącznika ze Sztabem w Krakowie i Władysława Muchę, późniejszego dowódcę placówki w Jaworznie - Starej Hucie i ich najbliższych kolegów.
- Organizacja „Jastrząb" zorganizowana przez Mieczysława Donata, późniejszego dowódcę w Jaworznie - Podłężu.
- Organizacja pod kryptonimem „eR" zorganizowana przez kierownika Szkoły Witolda Raganowicza na Pechniku, która po pewnym czasie podjęła współpracę z Placówką „Jastrząb" i podporządkowała się dowódcy tej placówki Mieczysławowi Donatowi.
- Organizacja „Jastrząb" powołana przez majora rezerwy Wojska Polskiego Wiktora Faltusa w Niedzieliskach
- Organizacja konspiracyjna „Leśników" AK-GL, zorganizowana przez oficerów rezerwy Wojska Polskiego: byłego dowódcę 6-tej Kompanii 204 Pułku Obrony Narodowej Władysława Strączewskiegooraz Arnolda Preglera, byłego komendanta i wychowawcę drużyn strzeleckich w Jaworznie - Centrum.
Wyżej wymienione organizacje konspiracyjne zachowując niezależność swoją, w 1942r. zostały podporządkowane dowództwu XX Batalionu Szturmowemu Armii Krajowej pod dowództwem Władysława Muchy „Kruka Czarnego" OPN.
snowakowski2008Poza strukturami Polskiego Państwa Podziemnego Armii Krajowej (PPP-AK) powstały także w ramach Polskiej Partii Robotniczej (PPR) następujące organizacje polityczne:
- Gwardia Ludowa (GL)
- Armia Ludowa (AL) powołana w 1944r., i podporządkowana III Międzynarodówce Komunistycznej w Moskwie.
Te liczne organizacje o licznym stanie osobowym, działających niemalże zawsze i wszędzie, we dnie i w nocy, na każdym stanowsku pracy, przy biurkujak i w terenie, dotkliwie kąsały i niszczyły gospodarkę okupanta, a tym samym budziły obawy iniepokój o byt i ich własne życie.
Ofiary w ludziach były także dotkliwe wśród mieszkańców miasta. Niemal od pierwszych chwil Niemcy stosowali wobec Polaków publiczne egzekucje, by tym uzyskać swój cel, zastraszyć i ubezwładnić naród. W Wyniku tych represji miały miejsce następujące wydarzenia.

Na zdjęciu Pan Stanisław Nowakowski - zdjęcie z 2008 roku.

- W dniu 5 czerwca 1940r. rozstrzelano 20 ciężkowiczan za dokonaną przez partyzantów egzekucje na komendancie policji niemieckiej w Ciężkowicach
- W dniu 14 stycznia 1942r. przeprowadzoną publiczną egzekucję przez powieszenie
22 kolejarzy Węzła Kolejowego w Szczakowej, za powtarzające się sabotaże gospodarcze na kolejach
- W dniu 5 lipca 1943r. Przeprowadzonoobławę na partyzantów AK-GL przebywających
w zabudowaniach lesniczówki w Jeziorkach, w wyniku czego poległ jeden partyzant, wielu aresztowano, a później zamęczono w obozach zagłady
- W dniu 1 grudnia 1943r. Przeprowadzono pacyfikację mieszkańców miasta. Spośród ok. 90 osób aresztowanych, 10-ciu żołnierzy AK rozstrzelano przed domami. Resztę wywieziono do więzień na śledztwa, po czym do obozów zagłady. Niewielu powróciło.
- W dniu 30 kwietnia 1944r. Niemcy ponownie przeprowadzili publiczną egzekucję przez powieszenie za sabotaże wojskowe na sześciu kolejarzach Węzła Kolejowego w Szczakowej
- W ostatnich dniach sierpnia i pierwszych dniach września 1944r. Niemcy zdążyli jeszcze rozstrzelać 9-ciu żołnierzy Armii Krajowej na Gestapo w Jaworznie
Spośród wszystkich tragedii doznanych przez mieszkańców miasta, dzień 1 grudnia 1943r. był najtragiczniejszym dniem w historii miasta. Dlatego postanowiliśmy aby ten dzień, każdego roku był obchodzony w naszym mieście jako Dzień Pamięci.
Straty osobowe w 20-tysięcznym wówczas mieście to: około 3500 zamordowanych Polaków, w tym także Polaków narodowości żydowskiej. Nie sposób dzisiaj podać pełnej liczby strat osobowych i wszystkich przypadków aresztowań pojedynczych osób i przyczyn ich zgonów.
My żołnierze Armii Krajowej pamietamy okupację, dawne czasy i tych którzy walczyli oniepodległość, o wolną Polskę. Wielu z nich poległo w słuzbie, na wielu frontach walki. Wielu ich zginęło w czasie tortur, w śledztwach. Wielu w wyniku utraty zdrowia odeszło na wieczna wartę. Fizycznie nie ma ich wśród nas, ale nadal służą Ojczyźnie. Świadectwem ich bohaterskich czynów są pomniki, tablice, mogiły.
My żołnierze Armii Krajowej pamiętamy upozorowane, przewrotne i tragiczne w skutkach dla nas „wyzwolenie". Wówczas my, z krwi i kości prawdziwi Polacy, żołnierze Polskiego Państwa Podziemnego Armii Krajowej nie mogliśmy mówić prawdy, przyznawać się do naszych czynów. Zamiast uznania dla zasług naszych czekały nas prześladowania, więzienia i przezwisko" zaplutne karły reakcji", a w wielu przypadkach śmierć imogiły o nieznanym miejscu pochówku.
Nowa rzeczywistość 1978r., wybór biskupa krakowskiego Karola Wojtyły na papieża, Jego prorocze słowa „Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi, tej ziemi", a następnie powstanie „Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Solidarność", bunt Narodu Polskiego, wymusiły na bankrutach władz Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (PRL) ustępstwa, przyznanie się do błędów, zafałszowań i prawdy.
My żołnierze PPP-AK, kombatanci pamiętamy tragiczne wydarzenia, miejsca zbroczone krwią Polaków, żołnierzy, ojców naszych i Waszych. Szanowaliśmy ich i nadal pielęgnujemy ich pamięć. Stawialiśmy pomniki. Powstały tablice inie tylko kościołach, ale i na budynkach, w miejscach publicznych przy ulicach i placach, bo pomnik to miejsce pamięci, to mała cząstka historii utrwalona jako dokument na rodzinnej ziemi.
W jaworznie podobnie jak w całym kraju, z inspiracji członków Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej powstało wiele miejsc pamięci m.in.: Pomnik-nagrobek, mogiła rozstrzelanych Żołnierzy PPP-AK na Gestapo w Jaworznie.
Ściana Pamięci upamiętniająca niemalże wszystkie ofiary II wojny światowej. Pomnik Niepodległości upamiętniający Jaworznian, którzy swoja walką przez wiele wieków wykuwali drogę do wolności.
Członkowie Koła ŚZŻ-AK w Jaworznie wznieśli szereg tablic pamięci. Odremontowali pomniki. Przez niespełna 20 lat prowadzili liczne akcje jak „Znicze i Groby", „Tablice Pamięci". Odwiedzali mogiły koleżanek i kolegów, którzy odeszli na Wieczną Wartę.
Dzisiaj cieszy nas fakt, że w swej słuzbie pamięci nie pozostajemy sami. Przez wiele lat wspierali nas w tej patriotycznej słuzbie niewiele młodsi od nas wiekiem druhowie Związku Harcerstwa Polskiego Kręgu Seniora, a obecnie akcję teę przejęła młodzież, druhowie ZHP Hufca Jaworzno.
Dziś cieszy nas fakt, że Młodzież Szkolna, tradycyjnie już pielęgnuje tę pamięć, że z poczucia obowiązku prowadzi tę szlachetną akcję.Oby jak najdłużej.
Szanowni Państwo!
Troska o pamięć Polaków, którzy oddali swoje życie za umiłowaną Ojczyznę, to nasz wspólny obowiązek. Tak kombatantów jak i całego społeczeństwa. Dlatego apelujemy.
My byli żołnierze Polskiego Państwa Podziemnego Armii Krajowej, pozostający u kresu swych sił i fizycznych możliwości, zwracamy się z gorącą prośbą do Was wszystkich, a w szczególności do Władz Samorządowych, młodzieży szkolnej, do druhów Związku Harcerstwa Polskiego o dalszą opiekę. Aby w następnych latach żaden pomnik, tablica, obiekt pamięci nie był zapomniany.

Powrót na górę

Instytucje miejskie

Kultura

Polskie portale

INSTYTUCJE

Miasta różne

Follow Us